Đọc phiếu xét nghiệm rượu: chỉ tiêu, đơn vị mg/L cồn 100° và cách quy đổi

Một phiếu kết quả gồm những gì

Mỗi dòng trên phiếu thường có bốn cột: tên chỉ tiêu, kết quả, đơn vị, phương pháp thử. Phần đầu phiếu ghi mã mẫu, ngày nhận, mô tả mẫu. Phòng thử nghiệm chỉ đo những gì bạn đặt, nên phiếu của hai cơ sở hiếm khi giống nhau.

Bảng dưới gom các dòng hay gặp và khâu sản xuất mà mỗi dòng gợi ý nên xem lại:

Dòng trên phiếu	Dùng để làm gì	Số cao thì soát khâu nào
Độ cồn (% thể tích, 20 °C)	Nền để quy đổi các dòng khác	Điểm cắt, pha loãng
Methanol	Căn cứ đạt/không đạt của rượu trắng	Nguyên liệu, lên men, chia phân đoạn
Aldehyde	Liên quan mùi hăng	Điểm cắt đầu, tốc độ chưng
Ester	Mùi trái cây, quá nhiều thì như mùi keo	Lên men, điểm cắt đầu
Rượu bậc cao	Mùi nặng	Lên men, điểm cắt đuôi
Furfural	Tăng khi bỗng cháy khê	Cách cấp nhiệt
Kim loại (chì, asen…)	Theo quy chuẩn Bộ Y tế được dẫn chiếu	Vật liệu tiếp xúc, mối hàn, nước
Acid hydrocyanic	Dành cho rượu trái cây có hạt	Nguyên liệu, sơ chế

Với rượu trắng thành phẩm, Bảng 2 của QCVN 30:2026/BCT chỉ có mức trần methanol. Các dòng khác không quyết định đạt hay không, nhưng chỉ ra mẻ nào lệch và lệch ở đâu. Bối cảnh từng chỉ tiêu có ở bài quy chuẩn chất lượng rượu trắng.

Theo lít rượu hay theo lít cồn 100°

"mg/L rượu" là lượng chất trong một lít rượu như rót từ chai. "mg/L cồn 100°" là lượng chất quy về một lít ethanol nguyên chất chứa trong mẫu. Quy chuẩn dùng cách sau để rượu nhẹ và rượu nặng đứng chung một nền.

Gọi A là độ rượu của mẫu (% thể tích):

• Đổi kết quả phiếu sang thang quy chuẩn: số theo cồn 100° = số theo lít rượu × 100 ÷ A.
• Đổi mức trần sang giới hạn trong chai: số theo lít rượu = mức trần × A ÷ 100.

A là độ cồn đo trên chính mẫu đã gửi, thường in ở dòng đầu phiếu — không phải độ trên nhãn, cũng không phải độ ước lúc hứng.

Ví dụ tính có số

Ba ví dụ đầu dùng số giả định để luyện phép tính, không phải kết quả của mẫu thật nào. Mức 600 mg/L cồn 100° (Bảng 2, dòng 3.1.1.1, rượu chưng từ hạt ngũ cốc) là số thật của quy chuẩn.

Ví dụ 1 (giả định). Phiếu báo methanol 360 mg/L rượu, mẫu 36% thể tích. Tính: 360 × 100 ÷ 36 = 1.000 mg/L cồn 100°. Vượt trần 600, dù số 360 in trên phiếu nhỏ hơn 600.

Ví dụ 2 (giả định). Phiếu báo 180 mg/L rượu, mẫu 45% thể tích. Tính: 180 × 100 ÷ 45 = 400. Dưới trần 600.

Ví dụ 3 (giả định). Phiếu đã báo 520 mg/L cồn 100°. Đem so luôn; nếu chia tiếp cho độ rượu là quy đổi hai lần và kết luận sai.

Ví dụ 4 (từ mức thật). Trần 600 nghĩa là rượu 40% thể tích được chứa tối đa 600 × 40 ÷ 100 = 240 mg methanol mỗi lít; rượu 30% thể tích tối đa 180 mg. Rượu càng nhẹ, số miligam cho phép trong mỗi lít càng thấp.

Phiếu báo (giả định)	Độ mẫu	Phép tính	Theo cồn 100°	So trần 600
360 mg/L rượu	36%	360 × 100 ÷ 36	1.000	Vượt
180 mg/L rượu	45%	180 × 100 ÷ 45	400	Dưới trần
520 mg/L cồn 100°	—	giữ nguyên	520	Dưới trần

Phép tính này dùng được cho aldehyde, ester để so các mẻ khác độ với nhau, dù Bảng 2 không đặt trần cho chúng ở rượu trắng. Khi aldehyde quy đổi cứ cao qua nhiều mẻ, trước hết hãy xem lại điểm cắt đầu và tốc độ chưng; các phương án thiết bị hỗ trợ được so ở trang máy khử andehit. Gửi chúng tôi ảnh phiếu (che thông tin cá nhân) nếu bạn muốn được hướng dẫn đọc từng dòng.

Mức trần để đối chiếu

QCVN 30:2026/BCT đi kèm Thông tư 39/2026/TT-BCT, áp dụng từ 1/1/2027:

Dòng Bảng 2	Loại rượu trắng	Trần methanol, mg/L cồn 100°
3.1.1.1	Chưng từ hạt ngũ cốc	600
3.1.1.2	Chưng từ nguyên liệu khác	2000
3.1.2	Pha chế, vodka	100

Văn bản không có danh mục "hạt ngũ cốc" hay "nguyên liệu khác"; rượu từ sắn, củ, trái cây nên được cơ quan quản lý xác nhận dòng.

Gửi mẫu sao cho phiếu dùng được

• Phòng thử nghiệm đạt ISO/IEC 17025 — ở Việt Nam là phòng mang số VILAS, tra được trên trang của BoA. Kiểm tra chỉ tiêu cần đo nằm trong phạm vi công nhận.
• Mẫu là đúng rượu sẽ bán, lấy sau khâu pha và lọc; chai sạch, đầy, nút kín, ghi số mẻ và ngày nấu.
• Đề nghị phiếu ghi rõ đơn vị và phương pháp thuộc danh sách Phần III của quy chuẩn.
• Đánh giá thiết bị bằng mẻ chia đôi: nửa qua máy, nửa để nguyên, gửi cùng lúc tới cùng phòng.
• Lưu phiếu theo mẻ cùng ghi chép nguyên liệu và điểm cắt.

Ba lỗi đọc phiếu hay gặp

1. Đem số theo lít rượu so thẳng với trần theo cồn 100° — như ví dụ 1.
2. Quy đổi hai lần một số đã báo theo cồn 100°.
3. Dùng độ trên nhãn thay cho độ đo của mẫu.

Còn một lỗi ngoài phép tính: chọn nhầm giữa dòng 3.1.1.1 và 3.1.1.2.

Khi nào nên tự đọc phiếu / không nên

Nên tự đọc khi phiếu đủ đơn vị, phương pháp và độ cồn của mẫu; khi bạn so các mẻ của mình để tìm khâu lệch; khi cần quyết định đổi điểm cắt hay đổi nguyên liệu.

Không nên tự kết luận khi phiếu thiếu đơn vị hoặc độ cồn mẫu, khi chưa rõ rượu thuộc dòng nào, hoặc khi kết quả dùng để công bố sản phẩm — lúc đó hỏi lại phòng thử nghiệm và cơ quan quản lý. Phiếu đạt chỉ nói về mẫu tại lúc đo, không bảo đảm cho mẻ sau.