Lò đốt thủ công cho nồi chưng: buồng đốt, ống khói và an toàn cháy

Lò thủ công là gì, khác bếp kê hở thế nào

Ở các làng nấu rượu, "lò" là phần người nấu hay tự dựng nhất: vài trăm viên gạch, đất sét trộn rơm, một tấm ghi sắt và kinh nghiệm truyền tay. Chúng tôi thường chia các lò gặp ngoài thực tế thành ba kiểu theo mức độ bao kín buồng lửa.

• Bếp kê hở. Nồi đặt trên kiềng hoặc mấy viên gạch, lửa cháy tự do bên dưới. Dựng trong một buổi, nhưng gió tạt làm lửa chập chờn, phần lớn nhiệt tỏa ra hai bên và khói phả thẳng vào mặt người trông lửa.
• Lò xây gạch hoặc đắp đất. Lửa được nhốt trong một buồng có cửa nạp củi, lối gió vào và đường khói ra. Vách gạch giữ nhiệt, ép ngọn lửa ôm sát đáy nồi. Phần lớn câu hỏi "xây lò nấu rượu", "đắp lò nấu rượu" đều nói về kiểu này.
• Lò trấu. Biến thể của lò xây, đốt trấu hoặc mùn cưa. Trấu nhẹ và cháy nhanh nên lò cần cửa nạp liên tục và hố tro riêng.

Có một kiểu cấp nhiệt nữa là lò hơi: nước được đun thành hơi trong bình chịu áp rồi dẫn tới nồi. Đó là thiết bị công nghiệp có quy định an toàn riêng, không thuộc nhóm lò tự dựng, nên bài này chỉ nhắc ở phần giới hạn.

Đường đi của gió, lửa và khói

Muốn hiểu vì sao lò này cháy êm còn lò kia ám khói, hãy nhìn lò như một đường ống một chiều:

Ba chỗ hay hỏng nhất nằm trên đường ống ấy.

Cửa gió. Thiếu gió thì củi cháy âm ỉ, sinh muội và khói đặc. Gió lùa quá mạnh, nhất là qua cửa nạp để mở, lại cuốn nhiệt đi trước khi kịp vào nồi. Lò tốt có lối gió vào riêng ở dưới ghi và cửa nạp đóng được.

Đáy nồi. Lửa đánh mạnh nhất vào phần đáy ngay trên ghi. Với hèm còn nhiều cái, chỗ đáy quá nóng làm bã bám và khê. Người nấu lâu năm giữ lửa đều tay, không để bùng; còn về thiết bị, nồi hai lớp có nước hoặc dầu trung gian được làm ra chính để làm êm nhiệt ở đáy.

Họng lò và ống khói. Khói cần một lối thoát rõ, không gấp khúc nhiều, không bị muội bít. Ống khói kéo yếu thì khói quay ngược ra cửa nạp.

Buồng đốt rộng bao nhiêu, ghi lớn cỡ nào, ống khói to và cao ra sao đều đổi theo cỡ nồi, thứ chất đốt và hướng gió của từng khu đất. Không có bộ số chung đúng cho mọi lò, vì vậy chúng tôi không đưa con số; nếu xây mới, hãy nhờ thợ lò có kinh nghiệm ở địa phương.

Chất đốt: khô trước, đúng loại sau

Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) khuyên dùng gỗ có độ ẩm dưới 20%, phơi ít nhất sáu tháng, xếp cách mặt đất và chỉ che phía trên cho hơi ẩm thoát ra hai bên. Củi ướt phải tiêu một phần nhiệt để đuổi nước, nên cháy kém và khói nhiều. Cũng theo EPA, không đốt rác, nhựa, xốp, giấy in màu, gỗ sơn, gỗ đã xử lý hóa chất hay ván ép có keo; với lò nấu rượu, muội của các thứ đó còn bám lên nồi và khu làm việc.

Theo EPA, một thiết bị đốt gỗ được lắp và dùng đúng cách thì hầu như không bốc khói. Nếu lò của bạn thường xuyên khói đặc, hãy kiểm tra theo thứ tự: củi có khô không, gió có đủ không, ống khói có bị tắc không.

Với lò trấu, nhịp nạp quyết định nhịp nhiệt: nạp từng đợt lớn thì lửa lên xuống thất thường. Tro trấu nhẹ, dễ bay theo khói và bám đường khói, nên lịch dọn tro phải dày hơn bếp củi.

Khói và khí CO: vì sao ống khói không phải chuyện phụ

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 2,1 tỷ người vẫn nấu nướng bằng lửa hở hoặc bếp đốt nhiên liệu rắn kém hiệu quả, và WHO coi việc cải thiện thông gió là một hướng giảm phơi nhiễm khói. Cạnh khói còn có khí CO. CDC (cơ quan y tế công cộng Hoa Kỳ) lưu ý CO hình thành khi đốt nhiên liệu, mắt không thấy và mũi không ngửi được, và khuyến cáo kiểm tra, làm sạch ống khói mỗi năm vì ống tắc có thể làm CO dồn lại trong nhà.

Từ đó, mấy việc nên làm với lò nấu rượu:

• Đầu ống khói cao hơn mái và xa cửa sổ, cửa ra vào của nhà ở.
• Lò cần chỗ thoáng gió hoặc dưới mái hở; gian kín là chỗ không được đặt lò.
• Gian có lò còn lửa hay than trấu âm ỉ thì không dùng làm chỗ ngủ.
• Lò chạy nhiều mẻ mỗi tuần thì kiểm tra đường khói thường xuyên hơn mức một lần mỗi năm.

An toàn cháy quanh khu lò

Ở khu lò, lửa hở nằm sát đống củi khô và sát cả rượu lẫn hơi rượu – ba thứ hễ gặp nhau là dễ thành cháy. Cách sắp mặt bằng vì thế quan trọng ngang cách xây.

• Kho chất đốt riêng. Cảnh sát PCCC Hà Tĩnh khuyến cáo xếp nguyên vật liệu cách xa nguồn lửa, nguồn nhiệt và kiểm tra bếp đun thường xuyên. Củi, trấu, rơm, bao tải cần một góc chứa tách biệt, cách xa cửa nạp.
• Vùng rượu xa vùng lửa. Đầu ra rượu, can hứng và chỗ chứa đặt ngược phía với cửa lò và đường khói.
• Mái, vách quanh ống khói. Đoạn ống đi qua mái lá, vách tre, gỗ phải được che chắn hoặc đổi hướng.
• Phương tiện chữa cháy tại chỗ. Cùng khuyến cáo trên nêu bình chữa cháy xách tay và nước dự phòng; khi có cháy, gọi 114.
• Tro. EPA khuyên đổ tro vào thùng kim loại có nắp, đặt ngoài trời trên nền không cháy, vì tro trông nguội vẫn có thể còn than đỏ bên trong.

Khi nào nên giữ lò thủ công / không nên

Nên giữ lò thủ công khi: bạn nấu ít mẻ, có sẵn củi hoặc trấu, có thợ lò quen tay và mặt bằng đủ thoáng để đặt ống khói đúng chỗ.

Không nên tiếp tục khi:

• Số mẻ tăng làm công trông lửa thành gánh nặng, và mỗi người trông cho ra một nhịp nhiệt khác nhau.
• Mẻ hay khê, khó giữ chất lượng đều giữa các mẻ.
• Khói làm phiền nhà bên cạnh, hoặc lò buộc phải đặt trong gian kín.
• Bạn định chuyển sang tháp nhiều tầng, vốn cần nhiệt ổn định hơn lửa tay.

Tuyệt đối không tự chế bình sinh hơi có áp. Thiết bị này thuộc diện chịu áp lực, phải được kiểm định và người vận hành phải được huấn luyện; nếu quy mô cần cấp nhiệt bằng hơi, hãy chọn lò hơi chế tạo sẵn, có nhãn và chứng nhận kiểm định.

Khi cần một bộ cấp nhiệt chế tạo sẵn, bạn có thể xem các phương án củi, điện và hơi ở trang lò nấu rượu. Phần so sánh chi phí giữa đun củi và đun điện có ở bài nấu rượu bằng điện hay củi. Gửi chúng tôi số kg nguyên liệu mỗi mẻ qua Zalo để được tư vấn cấu hình.